|
 CÜMLE
Cümle: Maksadımızı tam
olarak anlatan söz dizilerine CÜMLE diyoruz.
Cümle özellikleri:
- Cümleye büyük harfle başlanır.
- Cümlelerin sonuna nokta, soru işareti veya ünlem
işareti konur.
- Bu işaretlerden sonra gelen cümlelerin baş harfleri
bürük yazılır.
Cümlenin Öğeleri
Kelimelerin
cümledeki görevlerine cümlenin öğeleri
denir. Bir cümlede üç çeşit öğe bulunur.
1. Yüklem: Cümlede yapılan
işi, oluşu ya da eylemi bildiren kelimeye yüklem denir.
Yüklem cümlenin
temel öğelerinden biridir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur.
Annen sofrayı kurmaya hazırlandır
(hazırlandı yüklem)
Cümlede Yüklemi Bulma Kuralı: Cümlede fiil veya
ek fiil olan kelime ya da kelime grubu yüklem olur.
Yüklemsi fiilimsi
olan söz gruplarına cümlecik,
yüklemi fiil olan söz gruplarına da temel
cümlecik denir.
Şebnem az önce koşarak bize geldi.
yan
cümlecik temel
cümle
2.
Özne: Yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan ya da bir oluş içinde bulunan
varlığa özne denir.
Cümlede Özneyi Bulma Kuralı: Cümledeki
yükleme insanlar için kim,
diğer varlıklar için ne
soruları sorulduğunda cevap veren kelime ya da kelime grubu öznedir.
Arkadaşın koştu. (Kim koştu? arkadaşın )
Özne
Çeşitleri:
a. Gerçek Özne: Cümlede özne açık şekilde belli
oluyorsa gerçek öznedir.
Dünya dönüyor (Kim dönüyor? dünya)
b. Gizli Özne: Bazı cümlelerde özne belirtilmez.
Böyle durumlarda özneyi yüklemin sonundaki eke bakarak buluruz
Eşyaları alanlar yerine bıraktılar
(Bırakanlar kim? Onlar)
c. Sözde Özne: Aslında özne olmadığı halde, özne
gibi görünen kelimelerdir.
İnsanlar vapura doluştu. (Kim doluştu?
insanlar - sözde özne)
3. Tümleç:
Yüklemi tümleyen ya da kuvvetlendiren kelimelere tümleç denir.
Serpil kitabı
yırttı. (Neyi yırttı? kitabı - tümleç)
Tümleç Çeşitleri:
Dörde ayrılır:
a. Düz Tümleç: (Nesne) Öznenin yaptığı eylemden
dorudan doğruya etkilenir
Ötede çocuk top oynuyor. (Kim oynuyor?
çocuk - özne / Ne oynuyor? top - tümleç)
b. Dolaylı Tümleç: (Nesne) Yüklemin anlamını yer,
yön, kalma, çıkma, bakımından tamamlayan tümleçlerdir
Annem eve gidiyor. (Nereye gidiyor? eve -
d. tümleç)
c. Zarf Tümleci: Yüklemin anlamını zaman, yer,
durum bakımından tamamlayan kelimelerdir.
Akşam oradan geçerek eve gittim. (oradan -
zarf tümleci / eve - d. tümleç)
d. Edat Tümleci: "ile, (-le), için"
edatlarıyla birleşerek yüklemi tamamlayan söz öbekleridir.
Özne ile yüklem
arasındaki edat tümleçleri "ne, niçin, ile, kim, için" soruları
getirilerek bulunur.
Babamı görmek için iş yerine gittim. (kimi
görmek için? babamı görmek için - edat)
Yüklemlerine Göre Cümle Çeşitleri:
Yüklemlerin göre cümleler ikiye ayrılır:
a. Fiil Cümlesi: Yüklemi fiil olan
cümlelerdir.
Sincap ağaca tırmandı.
b.
İsim Cümlesi: Yüklemi isim
soyundan olan cümlelerdir.
İstanbul güzel bir şehirdir.
 |
içerik 
