Aynı kökten türemiş en az iki sözcüğü bir dize veya beyit içinde kullanmaktadır. İştikak da cinas sanatları içine girer. Yazılışları ve okunuşları aynı, fakat kökleri başka olan sözcüklerle yapılan sanata da şibh-i iştikak denir .

                                                                                                                      (4)

Örnek beyitler:

● Niçe `azb olmasun baña şehâ `ışkuñ `azabı kim

   Cihanda yah sinüñ bigi büt-i hâş-sûret u hâş-hû

                                                                                  Ahmedî

○ Ey Pâdişah !  Aşkının gazabı bana nasıl tatlı gelmesin ki !  Dünyada senin gibi güzel yüzlü ve iyi huylu heykel [ gibi bir güzel ]  yok.

Bu beyitte kök harfleri aynı olan “azb”  [ = tatlı ] ve “azab”  [ = azap, eziyet ] kelimeleri birlikte kullanılmaktadır. (İştikak)

● Ser-nigûn sahının göñül hân ni’met ile toldurur

   `Aleme in`am idüp çün yir yüzinde h`ân döker

                                                                                  Şeyhî

○ Gönül !  Madem ki Padişah bütün dünyaya iyilik edip yeryüzüne sofre yayıyor, senin ters duran tabağını  [ da ] nimetle doldurur. 

Beyitteki “in`am” ve `ni’met” kelimeleri Arapça’da aynı kökten türemiş kelimeler olup burada özellikle bir arada kullanılmışlardır. (İştirak)

● Bir şehenşâh-i kader – kadr ü kazâ-râdur li olur

   Bâmına Hindû Zühâl dergâhına çâker güneş

                                                                                  Ahmet Paşa

○ O, kader kudretli ve hükmü kaza gibi geçerli olan öyle bir şahlar şahıdır ki Zühal onun [ sarayı] damına bir Hintli  [ bekçi ], güneş ise kapısına bir hizmetçidir.

“Kader” Allah’ın yarattığı her şey hakkında önceden yazdığı ve kaçınılmaz şekilde gerçekleşecek ve gerçekleşecek olan yazıdır. “Kaza” ise bu

                                                                       (4) Örneklerle Türk Şiiri Bilgisi, CemDilçin

bu yazının meydana gelmesi, gerçekleşmesidir. “Kader-kadr”  [kader, kudretli ]  ifadesiyle aynı zamanda aynı kökten gelen kelimeler bir arada kullanılmıştır.

● Ol kıyâmet-kâmet u `îsî-dem ü âb-i hayât

    Hem-dem olsa bir nefes olmaz ecelden bâkümüz

                                                                                  Zâti

● Âb-gûndur gümbed-i devvâr rengi bilmezem

   Yâ muhit olmuş gözümden gözümden gümbed-i devvâre su

                                                                                  Fuzûlî

● Hâr-i gayret n’ola ger sançılsa gülbün bagrına

   Ayrılup andan olur hem-sohbet-i agyâr gül

                                                                                  Fuzûlî

● Lütf u kahrıngdın ni bolsa râzî min bâl ü belâ

   Haddi irmes bendening kim kıla sultân birle bahs

                                                                                  Kâtibî

● Kâtibî körse Nizâmî intizâm-i nazmıñı

   Dirdi layıkdur kılursang sanga selmân birle bahs

                                                                                  Kâtibî

●  Ma`rifet gülzârına bir gülbün-i pür-goncasın

   Gülşen-i kûyuñda bülbül ehl-i `irfândur henût

                                                                                  İşretî

● Ders-i `ışkuñ nüktesi keşf olmadı keşşafdan

   Mâhasal bu müşkili hall idemez `allâmeler

                                                                                  Helâki

● Cinayet itmedi câni gibi anuñ cânı

    Buguldı seyl-i belâya tagıldı erkân

                                                                                  Taşlıcalı Yahyâ

●  Mâ’il oldı sûret-i zîbâña `zibânâña `aşıklar senüñ

    N’eylesûnler her biri hüsnüñ görür ihsân umar                   

                                                                                    Nev’i

●  Ferîd-î `âlim idi a`lem idi

    Muhammed ümmetine mevti mevt-i `alem idi.

                                                                                  Taşlıcalı Yahyâ

●  âhir çalundı kûs-i rahil itdüñ irtihâl

    Evvel konaguñ oldı cinân büstânları

                                                                                  Bâkî

●  Matbâh-i rûzeyi miftâh-i `akîdeyle açar

    Feth-i rûzeyi bakan agzı mühürlü yârân

                                                                                  Sâbit

●  Olmuş ol pâdişeh-i hüsne mukarreb sâ’at

    N’ola ger `akreb ile olsa mülakkab sâ’at

Yorumlar (0)

Isim

E-posta

Baslik

Yorum

daha kucuk | daha buyuk

E-posta ile takip (sadece kayitli kullanicilar)

Okudum ve kabul ediyorum Kullanim sartlari.

Lutfen goruntulenen karakterleri yaziniz

Yorum Ekle