CÜMLE OLUŞTURMA:

A) Karışık Olarak Verilen Sözcüklerden Anlamlı Bir Cümle Oluşturma:

Bu tip soruları çözerken önce yüklemi bularak cümlemizin sonuna yazmalıyız. Daha sonra özne olabilecek sözcüğü ve ardından anlamlı olacak şekilde diğer öğeleri sırasına uygun olarak yazmalıyız.

Örneğin;

İnsanlar- kötü- yönelirler- alışkanlıklara- zamanlarını- değerlendirmeyen.

Bu sözcüklerden anlamlı bir cümle oluşturmak istediğimizde önce fiil cümlesi ise çekimli fiil olan; isim cümlesi ise ek eylem almış sözcüğü yani yüklem olabilecek sözcüğü buluruz. Bu da “yönelirler” sözcüğüdür. Bunu sona yazarız.

Daha sonra özne olabilecek sözcüğü araştırırız. “Kim yönelir? Zamanlarını değerlendirmeyen insanlar” özneyi de yerine yerleştiririz. Burada da olduğu gibi tamlamaları asla ayırmamalıyız.

Geriye kalanlar “kötü alışkanlıklara” bunu da uygun olan yere yazdığımızda: “Zamanlarını değerlendirmeyen insanlar kötü alışkanlıklara yönelirler.” Şeklinde anlamlı bir cümle karşımıza çıkar.

ÖRNEK:

I.                   sevmeyen

II.                 hiç

III.              kendini

IV.               sevemez

V.                 kimseyi

Yukarıdaki sözcüklerle kurallı ve anlamlı bir cümle oluşturduğumuzda sıralama nasıl olur?

A) III-I-II-V-IV     B) II-I-III-IV-V

C) II-V-IV-III-I     D) I-II-V-IV-III

ÇÖZÜM:

Planımızı uygularsak yani önce yüklemi, sonra özneyi ve diğer öğeleri bularak yerlerine koyarsak; “Kendini sevmeyen hiç kimseyi sevemez.” Cümlesini bulmuş oluruz. Doğru seçenek A seçeneğidir.

B) EKSİK CÜMLELERİN TAMAMLANMASI:

Bu konuyla ilgili sorularda, boş bırakılan yerlerin cümlenin anlamı ve yapısına göre uygun kelimelerle tamamlanması istenir.

Bu tip sorularda yapacağımız ilk şey, seçeneklerdeki sözcüklerin, cümledeki boşlukları en anlamlı ve kurallı bir şekilde tamamlamasına dikkat etmektir. Bunun için de cümlede boş bırakılan yerlere söz dizimi kuralına uygunluk gösteren sözcükler konulmalıdır. Kelimelerin çekim durumlarına, tamlamaları parçalamamaya, kelimelerin anlam özelliğine dikkat edilmelidir ki cümle en anlamlı ve kurallı bir yapı kazansın.

ÖRNEK:

“Sevmekten korkmayın, sevdikçe dünyanız........... yalnızlık nedir.................”

Bu cümlede boş bırakılan yerlere, aşağıdaki sözcüklerden hangisi getirildiğinde anlamlı bir cümle oluşur?

A)     renklenecek- bilmeyeceksiniz

B)     güzelleşecek- öğreneceksiniz

C)     değişecek- anlayacaksınız

D)     büyüyecek- göreceksiniz

ÇÖZÜM:

Verilenlerden anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturmak istersek cümlenin mantıksal yapısına uygun olarak doğru seçenek A seçeneğidir.

NİHAT BAŞAT(TÜRKÇE ÖĞRETMENİ)