Aslı Arapça olan gazel sözcüğü; kadınlarla, sevgi üzerine arkadaşlık, ahbaplık etmek demektir. Edebiyat terimi olarak da, güzellikten, aşktan, onun yüzünden çekilen acılardan, içkiden söz eden küçük şiir anlamına gelir. Divan Edebiyatı’nın en ilgi çekici en çok sevilen şiirleri, bu alanda verilmiştir.

         Ozanın ele aldığı aşk teması, bazen Tanrısal, bazen de salt dünyaya ait bir nitelik taşır fakat , her iki yolda da, âşıklar için, hayran olunan güzelliğe ulaşmak nasip olmaz, düşüncesi egemen olduğundan, ozanın çektiği türlü acılar da, gazelin konusu içine girer. İçkiye gelince, bu da aşk gibi, iki özellik gösterir. Biri, zevk ve eğlence meclislerinde, meyhanelerde, elden ele dolaşan kadehlerle içilen, bildiğimiz kırmızı renkli şaraptır. Diğeri ise, aşkın sembolüdür. Onu içen âşıklar, kendilerini kaptırdıkları güzellik’in sarhoşudurlar.

“KARMAKARIŞIK

Bir okla yaralı kalbim,

Boyacının sandığında;

Güvercinim kağıt helvasında;

Sevgilim kayığın burnunda;

Yarısı balık,

Yarısı insan;

İn miyim?

Cin miyim?

Ben neyim?”

Orhan Veli  “Bütün Şiirleri”

Can Yayınları, 1984.

Sanat yapıtlarını incelerken ilgimi çeken bir konu da sanatçıların dürtüleri ve eserleri üzerinde düşünceleri olmuştur hep. Bir sanatçı neden yaratma gereksinimi duyar? Ve bu gereksinimi kendisine nasıl açıklar? William Burroughs ölmeden önce tuttuğu günlükte delirmemek için yazdığını açıklamış; Isabelle Adjani de bir röportajında çok güçlü sevilmek ihtiyacı duyduğu için sahneye çıktığını söylemişti; Mozart ise ifade etmek istediği herşeyi müzikle anlatabileceği için beste yaptığını babasına yazdığı bir mektupta dile getirmişti. Sanatın oluşum sürecini anlamaya çalışan bizler için bu sözler çok açıklayıcıdır ama sanatçılar bunu önemsemezler. Anlatmak istedikleri bir öyküleri vardır ve öykünün coşkusu içlerinde tutamayacakları kadar büyük olduğunda ortaya eser çıkar.

Xlll. yy’ın  sonlarına kadar tek bir koldon devam eden Türk yazı dili, aynı yy’ın sonlarında dallanmalara uğramıştır. Doğuda Doğu Türkçesi (çağatayca), Kuzeyde Kuzey Batı Türkçesi (Kıpçakça), Batıda ise Güney-Batı Türkçesi (Oğuzca) adlarıyla anılan Türk yazı dilinde bugün kullandığımız yazı dilinin temelini Batı Oğuzcası (Anadolu’ya göç eden Türkler tarafından işlenerek yazı dili haline getirilen ) teşklil etmektedir.

Batı Oğuzca’sını gösterdiği değisimler göre devrelere ayırdığımızda Xlll-XV. Yy’lar arasında kullanılmış olan, içine Selçuklu dönemi Türkçesi’ni de alan Eski Anadolu Türkçesi devrinin ilk sırayı aldığını görürüz. Değişik kaynaklarda bu devrenin “Eski Osmanlıca”, Êski Türkiye Türkçesi “ adlarını da aldığı görülmektedir.

XV, asrın ll, yarısı bir geçiş devresidir. Bununla birlikte EAT’si devri özellikleri XVl. Yy boyunca devam etmiş ve XVll. Asırda da etkisin sürdürmüştür.

DİVAN EDEBİYATI:

Divan edebiyatının temeli Arap edebiyatının üzerine kurulmuştur. Bu edebiyat, eski bir uygarlığa sahip ve o ölçüde eski ve geleneksel bir edebiyatları olmasına rağmen, öncelikle İran edebiyatını etkisi altına almıştır. Bunun sonucu olarak X. Yüzyıldan başlayarak Arap edebiyatının etkisi altında Farsça'da yeni bir edebiyat biçimlenmeye başlamış ve bu durum giderek, İslami nitelikte ve tamamen değişik bir yapıda yeni İran edebiyatının doğmasına yol açmıştır.
IX. yüzyıldan itibaren İslamiyetin etkisi altına giren Türkler de aynı uygarlık ve kültür çemberi içinde kalmış ve İran'da gelişen bu edebiyat Türk ülkelerine de kısa sürede yayılmıştır. Çağ bakımından Acemlerle sıkı ilişkiler içinde bulunan Türk hakanları, Acem saraylarının gösterişli ve özenli hayatlarına uzak kalmadıkları için, böyle bir hayatı kendi saraylarında da kurmaya başlamışlar; buna paralel olarak da aydın Türk şairleri bu hayatı Türk saraylarında dile getirmişlerdir. 

Divan edebiyatının tanımını yaparken özellikle iki noktayı göz önünde tutmak gerek.

a)Tarihsel Kesit:Osmanlı elitesinin sanatı olarak ortaya çıkan bu edebiyat,13.yüzyıldan 19.yüzyıla değin varlığını sürdürür.

Tasavvuf, Türklerin İslamiyet'i kabulunden sonra Anadolu'da kendini göstermiştir. Tasavvuf düşünürlerine "mutasavvıf" denir. Mutasavvıflara göre, Allah'a bilmeden O'na ulaşılamaz. Dini tasavvufi halk edebiyatı, Allah aşkı, doğruluk, nefse hakim olma, ahlak, toplum gibi konuları işler.

Dil bir toplumu toplum yapan unsurların en önemlisidir. Dilimizi bileni bizden, bilmeyeni yabancı sayarız. İnsanlar arasındaki ilişkiler dil ile kurulur, yürütülür, gelişir, kimi zaman da bozulur.

          Türkçe de kelimelerin söylenişleri sırasında anlamlarını daha iyi belirtmek için bazı harf veya hecelerin üzerine basarak veya sesimizi yükselterek okuruz ki  buna vurgu denir.

Vurgu ikiye ayrılır.

a)    Kelime vurgusu

b)   Cümle vurgusu

İnsanın yaşamında ve kişilik gelişiminde ana dilinin çok önemli bir yeri vardır. Dili yeterli düzeyde olan kişiler genellikle daha sağlıklı ilişki kurarlar, hayatta daha çok başarılı olurlar. Kendi dilini iyi bilip düzgün kullanmanın önemli bir yararı da yabancı bir dili öğrenmeyi kolaylaştırmasıdır. Gerçekten, etkili bir yabancı dil öğretiminin altyapısını, iyi bir ana dili eğitimi oluşturur.

Destanlar, toplum hayatında derin izler bırakan büyük olayların (kuraklık, gttç, düşman istilası, tabiî afetler, savaşlar vb.) o topluluğun hafızasında yoğrula yoğrula şekillenmesi ile oluşur. Halk şairleri, bu önemli olaylanrı manzum olarak terennüm ederler. Bu şekilde meydana gelen destanlar, bazen yüzyıllarca sonra yazıya geçirilir. Aradan geçen zamanda, destanlar, yeni eklemeler yapılması, yeni semboller ve motifler ilavesi suretiyle zenginleşir, hatta bir ölçüde değişikliğe uğrayabilir. Böylece destan bütün bir milletin ortak eseri halini alır. Bu durum, destanların değerini azaltmaz.Destanda geçen olaylar, tarihî gerçeklere tam olarak uymasa bile, destan sahibi toplulukların millî mizaçları, anlayışları, tutum ve davranış özellikleri hakkında fikir sahibi olmamızı sağlar. Bazı milletler ise, destanlarında tarihî gerçeklerden fazla uzaklaşmazlar, onlan abartmazlar veya kendi lehlerine değiştirmezler. Türk destanları genellikle bu niteliktedir. Millî mizacımıza uygun olarak net, açık ve yalın ifadelerle dile getirilmiştir. Bu özellikleri ile, tarihî bazı olayların aydınlatılmasına bile yardımcı olurlar.

DESTAN
Destan veya asıl söylenişiyle dastan Farsça'dan alınmış bir kelimedir. Sözlüklerde, ansiklopedilerde ve çeşitli kaynaklarda bir birine yakın anlamda tanımlanmaktadır. Bu tanımlardan bazıları şöyledir: